‘BANG!’ – dat zijn deze jongeren in ieder geval níét. Met deze voorstelling geven zij hun eigen verhalen over mentaal welzijn, bestaansonzekerheid en jongereninvloed een podium. Bij Stichting Formaat in Delfshaven speelden zij een forumtheaterstuk waarin zij hun verhalen deelden en mensen uit het publiek uitdaagden om mee te spelen. Zo transformeerden toeschouwers van ‘spectators’ naar ‘spectactors’. Aan het theaterstuk ging een participatief actieonderzoek vooraf, waarin jongeren zelf betrokken waren als mede-onderzoekers, makers en spelers. Dit alles om het onderwerp van de voorstelling, mentaal welzijn van Rotterdamse jongeren, te bespreken, kritisch te onderzoeken en samen te kijken hoe het beleid anders kan.
Wat is de titel van het project?
BANG! – Een beleidsgericht forumtheaterstuk van Youngins010 over mentaal welzijn, bestaansonzekerheid en jongereninvloed.
Wie deden er mee aan het project?
BANG! komt voort uit het project Youngins: The Bravespace. In dit project werkten Rotterdamse jongeren samen met Stichting Formaat (een voormalige werkplaats voor participatief drama), Zorgvrijstaat en onderzoekers van het Kenniscentrum Talentontwikkeling van Hogeschool Rotterdam. Het project werd mede mogelijk gemaakt door ZonMw.
Youngins010 is vervolgens ontstaan uit dit traject. Sila Nur Aslan en Julie van Teeseling, twee net afgestudeerde social workers en mede-jongeren, bouwden na het onderzoeksjaar voort op de werkwijze die binnen Youngins: The Bravespace is ontwikkeld. Binnen BANG! waren jongeren actief betrokken als mede-onderzoekers, makers, spelers en procesbegeleiders.
Wat is de status van het project?
Het participatieve actieonderzoek startte in 2023. In dat onderzoeksjaar onderzochten jongeren, samen met de betrokken partners, thema’s als mentale gezondheid, bestaansonzekerheid en jongereninvloed in beleid en praktijk.
Vanaf het najaar van 2024 zijn de onderzoeksresultaten, met een aanvullende implementatiesubsidie van ZonMw, vertaald naar het forumtheaterstuk BANG!. De try-out vond plaats op 22 oktober 2024 tijdens het Gezond Verstand Festival. In mei 2025 werd de voorstelling verder gespeeld en aangescherpt, onder andere voor jongeren, studenten, medewerkers van Hogeschool Rotterdam, gemeenteraadsleden, beleidsmakers en professionals.
BANG! is inmiddels méér dan een afgerond project; daarover lees je hieronder meer.
Wat onderzochten jullie, en waarom?
Mentaal welzijn is een grote uitdaging voor jongeren in Rotterdam en andere stedelijke contexten. Jongeren krijgen te maken met prestatiedruk, onzekerheid over hun toekomst, bestaansonzekerheid, wachtlijsten en ingewikkelde instanties. Tegelijkertijd ervaren zij dat hun perspectief niet altijd serieus wordt meegenomen in beleid en besluitvorming. Beleidsmakers kunnen hier eindeloos over debatteren of maken plannen gericht op jongeren; toch voelen deze jongeren zich vaak niet gehoord door of gerepresenteerd in deze debatten en plannen. De kern van BANG! is daarom dat jongeren hun verhalen zelf vertellen, onderzoeken en verbeelden. Daarom hebben zij in dit onderzoek naar mentaal welzijn van jongeren in Rotterdam allerlei verhalen en ervaringen verzameld en deze letterlijk een podium gegeven.
In plaats van het klassieke patroon waarin onderzoekers vragen stellen en jongeren antwoorden, deed BANG! het dus anders. Samen creëerden zij een brave space om hun eigen verhalen te spelen en naar aanleiding van deze verhalen konden mensen uit het publiek inspringen en meespelen, om samen te onderzoeken wat werkt en wat niet. Forumtheater (geïnspireerd op de theatervorm ‘Theatre of the oppressed’ van Augusto Boal) maakt onderzoek op deze manier levend, interactief en gericht op actie en verandering.
Welke aanpak hebben jullie gebruikt?
Het project begon als participatief actieonderzoek, waarin jongeren samen met betrokken partners onderzoek deden naar ervaringen rond mentaal welzijn, bestaansonzekerheid en jongereninvloed.
Deze ervaringen werden in samenwerking met Stichting Formaat, een voormalig werkplaats voor participatief drama onder leiding van Luc Opdebeeck, vertaald naar scènes waarin jongeren hun eigen verhalen speelden. Deze scènes vormden uiteindelijk samen het forumtheaterstuk dat werd gepresenteerd aan een breed publiek: beleidsmakers, andere jongeren, onderzoekers, ambtenaren en geïnteresseerden. Het mooie aan forumtheater is dat het niet blijft bij eenzijdig presenteren: tijdens de voorstelling kunnen toeschouwers ‘stop!’ roepen en een scène opnieuw spelen. Zo krijgt de voorstelling steeds een nieuwe wending en worden mensen uit het publiek mede-onderzoekers in de zoektocht naar wat werkt en wanneer je toch echt tegen de muren van het beleid of een systeem aanloopt.
Hier bleef het echter niet bij. Na de voorstelling ging het publiek in de vorm van ‘legislatief theater’ in gesprek: wat hebben we ontdekt en wat zou er moeten veranderen in de stad, in beleid en in systemen om dit aan te pakken? Zo kwamen er concrete voorstellen naar voren om mentaal welzijn bespreekbaarder te maken op scholen, tot kortere wachtrijen te komen, beleidsmakers beter te laten luisteren naar wat jongeren écht nodig hebben en wetten en regels die passen bij de realiteit van jongeren. Na afloop van deze voorstellen werd er in het publiek gestemd over deze voorstellen.
Wat is het belangrijkste dat jullie hebben geleerd?
Een belangrijk inzicht uit BANG! is dat jongeren veel te vertellen hebben, maar dat de vorm waarin je hen uitnodigt bepalend is voor wat er gedeeld kan worden. Niet iedere jongere spreekt vanzelf in een vergaderzaal, via een microfoon of binnen de taal van beleid. Theater biedt een andere ingang: via spel, herkenning, emotie en verbeelding kunnen jongeren ervaringen delen die in een klassiek gesprek vaak onzichtbaar blijven.
We hebben geleerd dat creatieve methoden kunnen helpen om machtsverschillen kleiner te maken. In BANG! hoeft een jongere niet alleen uit te leggen wat er misgaat; het publiek kan het zien, voelen en zelf ervaren door mee te spelen. Daardoor ontstaat er meer begrip, maar ook meer verantwoordelijkheid. Professionals en beleidsmakers worden niet alleen luisteraars, maar deelnemers aan het vraagstuk.
Ook werd duidelijk dat participatie pas betekenisvol wordt wanneer jongeren niet alleen hun verhaal mogen delen, maar ook invloed krijgen op wat er daarna met die verhalen gebeurt. BANG! laat zien dat jongeren niet alleen ervaringsdeskundig zijn, maar ook kunnen meedenken over oplossingen, beleid en verandering.
Daarnaast leerden we dat de combinatie van participatief onderzoek, forumtheater en legislatief theater krachtig is omdat het hoofd, hart en handelen met elkaar verbindt. Het gaat niet alleen om kennis ophalen, maar om samen onderzoeken, uitproberen, botsen, stemmen en vertalen naar concrete vervolgstappen.
Wat kunnen mensen met de inzichten van het onderzoek?
Dit project laat jongeren zien dat hun verhalen tellen; niet alleen als onderwerp van onderzoek maar als expertise. En dat als je samen iets maakt, dat dat iets heel krachtigs en transformatiefs kan zijn. Daarbij laat het beleidsmakers en professionals zien dat luisteren naar jongeren meer vraagt dan een onderzoeksrapport lezen of een inspraakmoment organiseren. Het vraagt om echte dialoog, om ruimte voor de leefwereld van jongeren en om de bereidheid om hun inzichten te vertalen naar beleid en praktijk. Voor andere onderzoekers en kunstenaars kan dit project een inspiratie vormen om met forumtheater en legislatief theater te werken en onderzoek tot leven te brengen. Zo bereik je mensen immers op een manier die rapporten niet doen.
Waar kunnen mensen meer te weten komen?
Via de website en Linktree van Youngins010 kun je meer vinden over hun werk, voorstellingen en lopende projecten. Voor meer informatie over de rol van Hogeschool Rotterdam en het Kenniscentrum Talentontwikkeling kun je terecht op de website van Hogeschool Rotterdam. Ook is er een video beschikbaar waarin te zien is hoe het onderzoek en de voorstelling tot stand zijn gekomen.
Hoe is het nu?
Uit BANG! zijn verschillende concrete vervolgstappen voortgekomen. Zo werd de voorstelling ingezet tijdens het vierde Kapstokoverleg in Rotterdam: een overleg waarin jongeren, gemeenteraadsleden, professionals en beleidsmakers met elkaar in gesprek gaan over thema’s die jongeren raken. Waar eerdere vormen van inspraak voor jongeren soms hoogdrempelig bleken, bood BANG! een creatieve en gelijkwaardige manier om het gesprek te openen.
Sindsdien is BANG! op meerdere plekken gespeeld, onder andere in contexten rond jongerenparticipatie, studentenwelzijn, jeugdzorg en beleidsontwikkeling. Na voorstellingen worden de opgehaalde inzichten, voorstellen en terugkerende thema’s vastgelegd in rapportages en gedeeld met betrokken partners, zoals gemeenten, jongerenorganisaties en kennisinstellingen.
Kortgeleden werd BANG! door wethouder Tim Versnel uitgenodigd om in het gemeentehuis te spelen voorafgaand aan een gemeenteraadsvergadering. Daarmee kwam de voorstelling letterlijk terecht op een plek waar beleid wordt besproken en besloten. Tijdens dit moment kwam ook de burgemeester langs. Voor Youngins010 en de jongeren benadrukte dit hoe krachtig het kan zijn wanneer verhalen van jongeren niet buiten, maar midden ín de politieke ruimte worden gedeeld.
Met Youngins010 bouwen Sila en Julie voort op deze werkwijze. Youngins010 ontwikkelt creatieve participatietrajecten, workshops, voorstellingen en dialoogvormen waarin jongeren niet alleen deelnemen, maar mede-maker, mede-onderzoeker en procesbegeleider zijn. De kern blijft: jongeren serieus nemen als experts van hun eigen leefwereld en samen zoeken naar manieren waarop hun verhalen invloed kunnen krijgen op beleid en praktijk.